Δευτέρα 11 Αυγούστου 2008

"Στους ανθρώπους του Καυκάσου, στους ανθρώπους του Κόσμου"

Το Γκόρι ήταν η γενέτειρα του Στάλιν. Στην αυλή του μουσείου που υπάρχει στην πόλη διασώζεται (?) το αυθεντικό φτωχοκάλυβο στο οποίο μεγάλωσε. Γεωργιανός στην καταγωγή, με υποψίες για Οσετικές ρίζες από την μεριά της μητέρας του, όταν στο απόγειο της δύναμής του επισκέπτονταν την θερινή του ντάτσα στην Αμπχαζία συνήθιζε να πίνει προς τιμή των λαών του Καυκάσου χρησιμοποιώντας το δεύτερο πληθυντικό πρόσωπο και αποστασιοποιώντας τον εαυτό του από την περιοχή, υπογραμμίζοντας έτσι την υπερεθνική του ταυτότητα. Ο πατερούλης όλων των εθνοτήτων της Σοβιετικής Ένωσης επεδίωκε να εκφράζει τον κατεξοχήν Νέο Άνθρωπο της σοβιετικής ιδεολογίας, αν και όλοι οι βιογράφοι του μάλλον συμφωνούν για το γεωργιανό του ταμπεραμέντο.
\
Το Γκόρι ήταν και η πρώτη πόλη που βομβάρδισαν οι Ρώσοι σε αντίποινα για την εισβολή των γεωργιανών δυνάμεων στην Νότια Οσετία. Όσοι έχουν επισκεφθεί την περιοχή γνωρίζουν και την ομορφιά της, αλλά και την στρατηγική της θέση. Γειτνιάζει με την Οσετία ή το Σαμάτσαμπλο για τους Γεωργιανούς. Η τελευταία βρίσκεται κοντά σε ένα από τα βασικά περάσματα από το βορά στο νότο του Καυκάσου (κοντά στον ποταμό Τέρεκ), από όπου εικάζεται ότι πέρασαν και οι Αλανοί, νομαδικό, Ιρανικό φύλο, μακρινοί πρόγονοι των κατοίκων της Βόρειας και Νότιας Οσετίας. Η περιοχή διατήρησε την αυτονομία της μέχρι την ανεξαρτησία της Γεωργίας και την αφύπνιση του εθνικισμού της τελευταίας υπό την καθοδήγηση του τότε προέδρου Γκαμσαχούρντια που έβλεπε σχεδόν μεσσιανικά οράματα για το μέλλον της χώρας του. Η κρίση αυτή οδήγησε σε σύρραξη που έληξε το 1992 αφήνοντας την περιοχή στο γεωγραφικό πλαίσιο της Γεωργίας αλλά με την παρουσία Ρώσων στρατιωτών να εγγυώνται την ασφάλεια των Οσετών που έβλεπαν την Τιφλίδα με ιδιαίτερη επιφύλαξη.

Τα γεγονότα στο Κόσσοβο ενίσχυσαν τις αποσχιστικές τάσεις στην περιοχή με το δημοψήφισμα του 2006 για ανεξαρτησία και τη σταδιακή αύξηση της επιρροής της Ρωσίας με τη χορήγηση ρωσικών διαβατηρίων σε Οσετούς (η ίδια που ακολουθείται και στην Αμπχαζία και ισχύει και για αρκετούς ομογενείς που έχουν απομείνει στο Σοχούμι). Οι εντάσεις ανάμεσα σε Γεωργιανούς και Οσετούς αυξήθηκε τα τελευταία χρόνια με την εκλογή του προέδρου Σαακασβίλι μέσα στο προεκλογικό πρόγραμμα του οποίου ήδη από την πρώτη του εκλογή ήταν η ενσωμάτωση των περιοχών αυτών (Οσετίας και Αμπχαζίας) στην Γεωργία. Η Οσετία δημογραφικά δεν ξεπερνά του 70-75.000 χιλιάδες κατοίκους με το 1/3 να δηλώνουν Γεωργιανοί. Ενώ κατά τα σοβιετικά χρόνια οι μικτοί γάμοι ήταν σύνηθες φαινόμενο.

Η προσωπικότητα του προέδρου μοιάζει να βγαίνει μέσα από τα γεωργιανά έπη (φλογερός, φιλόπατρις, παθιασμένος) από την μία, και από την άλλη κοσμοπολίτης με χρόνια σπουδών στις ΗΠΑ και Ολλανδή σύζυγο, κάτι που τον κάνει ιδιαίτερα αγαπητό στη γενιά στο 30ντάρηδων που γαλουχήθηκαν στο πνεύμα των μεταρρυθμίσεων της Περεστρόικα και των οραμάτων -αλλά και τραγωδιών- της ανεξαρτησίας. Είναι η γενιά που τον στήριξε κατά την Επανάσταση των Ρόδων το 2003 γιατί πίστεψε στην υπόσχεση της αλλαγής. Όμως η αλλαγή αυτή είναι βαθιά ριζωμένη από τη μια μεριά σε οράματα της εθνικής ιστορίας (από εδώ πηγάζει και ο συσχετισμός του σημερινού προέδρου με το θρυλικό μεσαιωνικό γεωργιανό πρίγκιπα Δαυίδ ΙV γνωστό με το προσωνύμιο "οικοδόμος" γιατί συνένωσε τα γεωργιανά πριγκιπάτα τον 11ο αιώνα). Από την άλλη είναι σταθερά προσηλωμένος στο Ευρω-Ατλαντικό όραμα. Το τελευταίο τον έκανε να προσδεθεί στο άρμα των ΗΠΑ (η Γεωργία είναι η τρίτη δύναμη σε αριθμό στρατιωτών μετά τις ΗΠΑ και Βρετανία στο Ιράκ, με 1δις από τον προϋπολογισμό να δαπανάται σε εξοπλισμούς).

Η αποτυχία της αμερικανική πολιτικής στο Βουκουρέστι στη σύσκεψη του ΝΑΤΟ προκάλεσε απογοήτευση στην Γεωργία ενώ πριν από το γεγονός αυτός ο Γεωργιανός πρόεδρος είχε να αντιμετωπίσει σφοδρή κριτική από την αντιπολίτευση με βίαια επεισόδια στην Τιφλίδα το Νοέμβριο του 2007. Από την άλλη η Ρωσία δε μπορεί σε καμιά περίπτωση να δεχθεί τη απογαλακτοποίηση των πρώην σοβιετικών δημοκρατιών στον εγγύς εξωτερικό της χώρο (Home Abroad), όπως αποκαλεί των Καύκασο. Η πολιτική των ΗΠΑ στο Κόσσοβο, αλλά και στην Μαύρη Θάλασσα (Ουκρανία, Γεωργία) και η ανυπαρξία ουσιαστικής πολιτικής της ΕΕ ενίσχυσαν την προκλητική της στάση στον Καύκασο με το εμπάργκο στα περίφημα γεωργιανά κρασιά από το Απρίλιο του 2006 αλλά και την μετατροπή των ειρηνευτικών δυνάμεών της σε δυνάμεις παρέμβασης σε πολλές περιπτώσεις στο έδαφος της Γεωργίας.

Είναι λοιπόν η κρίση αυτή αποτέλεσμα της ρωσικής λογικής να αναδιαμορφώσει τα σύνορα στον Καύκασο σε όφελός της? Ή αποτελεί ένα τρικ της Τιφλίδας να προκαλέσει τη ΝΑΤΟΙΚΗ παρέμβαση (πολλοί πολιτικοί στην Τιφλίδα μιλάνε ακόμη για ρωσική εισβολή επί ευρωπαϊκού εδάφους ανάλογη με την εισβολή στην Ουγγαρία και την Τσεχία) και την αναγκαστική είσοδο της χώρας στη Συμμαχία? Έπεσε η Τιφλίδα στην παγίδα της Μόσχας ή θέλει να σύρει την Ευρώπη σε μια ρήξη με τον κυριότερο ενεργειακό της εταίρο σε μια περίοδο που οι τιμές του πετρελαίου μόλις είχαν αρχίσει να πέφτουν? Πώς οι δυο πλευρές θα συρθούν σε διάλογο όταν η Ρωσία θεωρεί το νόμιμα εκλεγμένο πρόεδρο παρανοϊκό, ενώ εκείνος ίσως η πλειοψηφία των Γεωργιανών θεωρούν τη Ρωσία υπεύθυνη για όλα τα δεινά της χώρας του από το 19ο αιώνα και ύστερα. Πώς οι διεθνείς δυνάμεις θα εισακουστούν από τις δυο πλευρές, όταν η καθεμία από αυτές έχει άμεσα οικονομικά και πολιτικά συμφέροντα στην περιοχή;

Το σίγουρο είναι πως καμία πλευρά δεν έλαβε σοβαρά υπόψη της τις ανθρώπινες απώλειες ενώ ο πόλεμος απειλεί να ρουφήξει τον Καύκασο σε μια ακόμη δίνη με απρόσμενα αποτελέσματα. "Κατσομπριομπα" είναι η γεωργιανή λέξη που εκφράζει ίσως όχι με το πιο φεμινιστικό τρόπο, ταυτόχρονα τις ιδέες της αντροσύνης αλλά και της ανθρωπότητας. Ο Καύκασος θεωρείται από τον ευρωπαϊκό εξωτισμό ταυτόσημος με την πρώτη. Ο νόμος της τιμής διασφαλίζεται ακόμη και με αίμα στην περιοχή. Μένει να δούμε πως αυτή τη φορά θα επικρατήσουν οι όροι που επιβάλει η δεύτερη ιδέα, αυτή της ανθρωπότητας και του για σεβασμού στην ανθρώπινη ζωή. Μόνο που αυτό δε μπορεί να αφεθεί μόνο στα εμπλεκόμενα μέρη αλλά αφορά όλη την ευρωπαϊκή γειτονιά που δεν είναι δυνατό να συνεχίσει να μιλάει για "παγωμένες" διαμάχες στον Καύκασο αφού η αυτή η παγωνιά μπορεί να μας καλύψει όλους.